Module 2 – Aan de slag met ChatGPT
Van eerste gebruik naar bewust sturen
Totale duur: ± 25–35 minuten · Ongeveer 15 min lezen, 10–20 min oefening
Je zet de eerste echte stappen in ChatGPT: openen op pc, tablet of telefoon, een gesprek herkennen en leren hoe je het antwoord bijstuurt. Geen perfecte resultaten nodig, experimenteren is het doel. Je gaat ChatGPT echt gebruiken, leert hoe een chat werkt en hoe jij richting kunt geven aan wat je terugkrijgt. Rustig proberen is precies goed.
Belangrijke termen die je in deze module tegenkomt
Doel: zorgen dat je de woorden begrijpt die we gebruiken, zonder technisch te worden.
In deze module gebruiken we een paar termen die misschien nieuw voor je zijn. Ze klinken soms technisch, maar betekenen iets heel eenvoudigs. Je hoeft ze niet uit je hoofd te leren, het is vooral handig dat je ze herkent.
Prompt
Een prompt is simpel gezegd: wat jij tegen ChatGPT typt. Dat kan een vraag zijn, een opdracht, of een korte uitleg van wat je wilt.
Voorbeelden van prompts:
- “Leg uit wat inflatie is, in eenvoudige taal.”
- “Schrijf een vriendelijke e-mail om een afspraak te verzetten.”
- “Kun je dit korter maken?”
Hoe duidelijker je prompt, hoe beter het antwoord meestal wordt.
Bullets (opsomming)
Met bullets bedoelen we een opsomming met puntjes, zoals deze lijst. Dat leest vaak rustiger dan een lange lap tekst.
Je kunt ChatGPT bijvoorbeeld vragen:
- “Zet dit in 3 bullets.”
- “Geef een korte opsomming.”
Toon
Met toon bedoelen we hoe iets klinkt. Bijvoorbeeld: vriendelijk, rustig, zakelijk, direct of informeel.
Je kunt ChatGPT heel goed helpen door de toon te benoemen, zoals:
- “Maak dit vriendelijker.”
- “Houd het rustig en niet te streng.”
- “Schrijf dit zakelijk, maar niet afstandelijk.”
Context
Context is de extra uitleg die je geeft over de situatie. Bijvoorbeeld voor wie de tekst is, of waarvoor je hem wilt gebruiken.
Voorbeelden:
- “Dit is voor een e-mail aan een collega.”
- “Dit is bedoeld voor iemand zonder voorkennis.”
- “Ik wil dit gebruiken in een WhatsApp-bericht.”
Bijsturen
Bijsturen betekent dat je na een antwoord nog iets extra's zegt, zodat het beter past bij wat jij bedoelt.
Bijvoorbeeld:
- “Dit is te lang, kun je het korter maken?”
- “Dit is te ingewikkeld, maak het simpeler.”
- “Kun je een voorbeeld toevoegen?”
In deze module ga je merken dat ChatGPT geen ‘eenmalig antwoord' geeft, maar dat je samen stap voor stap tot iets bruikbaars komt.
Direct bruikbare output: vraag ook om het format
Naast wat je wilt, helpt het om te zeggen hoe het eruit moet zien. Dan hoef je minder na te bewerken.
- Voorbeeld: “Schrijf een korte e-mail die ik direct kan versturen. Voeg onderwerpregel toe. Geen extra uitleg.”
- Voorbeeld: “Geef het antwoord alleen als 5 bullets, maximaal 80 woorden.”
Gratis: dit werkt prima in de gewone chat. Optioneel betaald: sommige accounts hebben extra functies (bijv. meer beeldgeneratie); die zijn nooit verplicht voor deze cursus.
Les 2.1 – ChatGPT openen en gebruiken op jouw apparaat
Doel: zelfstandig kunnen starten en slim combineren met de cursus.
ChatGPT kun je gebruiken op meerdere apparaten:
- een computer of laptop
- een tablet (bijvoorbeeld een iPad)
- een mobiele telefoon
Op elk apparaat werkt het in de basis hetzelfde: je typt een vraag en je krijgt een antwoord terug. Het handige is: je kunt de cursus op het ene scherm open houden, en ChatGPT op een ander scherm gebruiken. Dat mag op twee verschillende apparaten, maar het mag ook gewoon op één computer, bijvoorbeeld twee vensters of twee tabbladen naast elkaar.
Veel mensen doen bijvoorbeeld:
- de cursus open op de pc, en oefenen met ChatGPT op tablet/telefoon
- of de cursus open op de telefoon, en ChatGPT op pc/tablet
- of op dezelfde pc: cursus in tabblad 1 en ChatGPT in tabblad 2
Op de computer gebruik je meestal de website: chatgpt.com. Op tablet/telefoon kan dat ook, of je gebruikt de officiële ChatGPT-app.
Tip: ga bij voorkeur direct naar chatgpt.com en klik niet zomaar op “advertenties” of look-alike websites.
Als je met hetzelfde account inlogt op meerdere apparaten, kun je gesprekken terugzien en later verdergaan. Daarvoor heb je natuurlijk wel een account nodig en moet je overal met dezelfde inloggegevens werken. Voor alleen oefenen met deze cursus is dat niet verplicht: dat hoef je niet te regelen als je het niet wilt.
Als het lastig wordt met account of inloggen: open ChatGPT via de link naar chatgpt.com (verderop in deze module staat die nog een paar keer als knop). Op hun scherm kun je meestal zelf kiezen of je een account aanmaakt, of, als die mogelijkheid er is, gewoon begint met typen. Wat je precies ziet kan soms iets veranderen; kies wat voor jou het duidelijkst voelt.
Extra voordeel van een account (vooral op de computer): bij ChatGPT kun je vaak ook een heel document laten meelezen, bijvoorbeeld door een bestand te uploaden, handig voor langere teksten dan alleen kopiëren en plakken. In deze basiscursus gaan we daar niet op in; je ontdekt die mogelijkheid meestal vanzelf als je je account aanmaakt of de site verkent (en op hun hulp-pagina's staat meer uitleg). Dezelfde regel als overal: deel geen privacygevoelige documenten als je niet zeker weet of dat verstandig is.
Copy-paste-intermezzo
Alleen voor wie dit nog niet gewend is. Dit stukje is bedoeld voor mensen die kopiëren en plakken (copy-paste) nog niet of nauwelijks gebruiken. Weet je dat al? Dan mag je dit kader gerust overslaan.
Als je een voorbeeldzin of opdracht uit de cursus in ChatGPT wilt zetten, hoef je die niet altijd helemaal opnieuw te typen. Je kunt tekst kopiëren en in ChatGPT plakken.
- Windows (pc of laptop): selecteer de tekst met de muis (klik aan het begin, sleep naar het einde, laat los). Toets Ctrl+C om te kopiëren. Klik in het invoerveld van ChatGPT en toets Ctrl+V om te plakken.
- Apple Mac: hetzelfde principe, maar met de Cmd-toets (het vierkantje met het boogje): Cmd+C om te kopiëren, Cmd+V om te plakken.
- Tablet of telefoon: meestal de tekst lang indrukken → “Kopiëren”, en in ChatGPT in het tekstveld lang indrukken → “Plakken” (de precieze woorden kunnen per app iets verschillen).
Tip: kijk even na het plakken of de hele zin goed is meegekomen. Zo bespaar je tijd en voorkom je typefouten in lange voorbeelden.
Voorbeeld waarbij plakken handig is: In module 1 staat een idee voor een vraag als: “Vat dit stukje tekst in 5 korte punten samen” (met daarachter zelf een krantenartikel of briefje). Zo pak je dat aan: plak of typ eerst die korte zin in ChatGPT. Zet de cursor aan het einde van die zin (eventueel een spatie of een nieuwe regel). Ga daarna naar de site of het document waar je tekst staat, selecteer het hele stuk, kopieer het, en plak het in hetzelfde bericht achter je opdracht. Zo hoef je geen lange tekst over te typen; na het plakken even controleren of alles er staat, en dan versturen.
Vragen bij les 2.1
1. Op welke apparaten kun je ChatGPT gebruiken?
2. Wat is een handige manier om te oefenen?
3. Wat is een voordeel van inloggen met hetzelfde account op meerdere apparaten?
Les 2.2 – Hoe een chatgesprek werkt
Doel: begrijpen dat je een gesprek voert, geen zoekopdracht.
ChatGPT werkt anders dan een zoekmachine zoals Google. Je stelt niet één losse vraag en bent dan klaar, maar je voert een gesprek. En dat gesprek kun jij sturen.
Wat zie je op het scherm?
- Jouw vragen
- Antwoorden van ChatGPT
- Een tekstvak onderin waar je typt
Elke nieuwe vraag bouwt voort op wat er al is gezegd. Dat is handig: je hoeft niet telkens alles opnieuw te vertellen. Je kunt gewoon verder praten.
Jij stuurt het antwoord (en dat mag je letterlijk nemen)
ChatGPT is sterk in taal, maar het kan niet raden wat jij bedoelt. Hoe duidelijker jij bent, hoe beter het antwoord. Zie het als samenwerken: jij geeft richting, ChatGPT maakt de tekst.
Je kunt bijvoorbeeld:
- verduidelijken (extra context geven)
- corrigeren (zeggen wat niet klopt of niet past)
- beperken (korter, simpeler, 3 bullets, 1 alinea)
- instellen voor een situatie (voor e-mail / WhatsApp / brief / gesprek)
- toon kiezen (vriendelijk, zakelijk, warm, direct)
Praktische zinnen die bijna altijd werken:
- “Dit is te uitgebreid, kun je het korter maken?”
- “Leg dit uit zonder moeilijke woorden.”
- “Maak het vriendelijker, maar niet slijmerig.”
- “Geef 3 opties en zet de beste bovenaan.”
- “Stel eerst 2 vragen zodat je mij beter begrijpt.”
Mini-oefening (30 seconden)
Klik hier om ChatGPT in een nieuw tabblad te openen, deze cursuspagina blijft open. Niet nodig als je ChatGPT al open hebt.
Typ in ChatGPT:
- “Leg uit wat inflatie is.”
- Daarna: “Kun je dit in 3 korte bullets zetten?”
- Daarna: “En nu alsof ik 14 ben.”
Je ziet nu: hetzelfde onderwerp, maar jij bepaalt de vorm. Dat is precies hoe je ChatGPT “stuurt”.
Waarom dit telt
Je hebt geen nieuwe vraag gesteld over inflatie, je hebt alleen gezegd hoe het antwoord eruit moet zien (korter, andere leeftijd). Dat is precies wat ervaren gebruikers het vaakst doen.
Fouten horen erbij (en zijn niet gevaarlijk)
ChatGPT kan soms:
- te vaag zijn
- aannames doen
- iets niet helemaal goed begrijpen
Dat is normaal. Door door te vragen en te preciseren, krijg je bijna altijd een beter antwoord. Jij blijft de baas: jij beslist wat je overneemt.
Vragen bij les 2.2
4. Wat is een belangrijk verschil met Google?
5. Wat kun je doen als een antwoord niet goed past?
6. Welke zin helpt meestal het beste om een antwoord bruikbaarder te maken?
7. Wat is een realistische verwachting van ChatGPT?
Les 2.3 – Vijf opdrachten: ervaren dat jij stuurt
Doel: merken dat jouw formulering verschil maakt.
Doe de opdrachten één voor één in ChatGPT. Je hoeft niet te haasten. Lees steeds het antwoord even door en merk op: als jij iets anders vraagt, verandert het resultaat.
Klik hier om ChatGPT in een nieuw tabblad te openen, deze cursuspagina blijft open.
Opdracht 1 – Uitleg op niveau
Kopieer de regel hieronder, plak in ChatGPT, druk op versturen. (In les 2.2 heb je al met inflatie geoefend, hier een ander voorbeeld, zelfde soort vraag.)
Opdracht 2 – Toon aanpassen
Let op de aanhalingstekens rond de zin, die horen bij de opdracht.
Opdracht 3 – Ideeën laten bedenken (+ kleine controle)
Eerst de lijst vragen. Daarna één extra zin, zo merk je dat je het gesprek verder kunt sturen.
Daarna, in hetzelfde gesprek:
Opdracht 4 – Antwoord bijsturen
Dit werkt pas nadat ChatGPT iets heeft geantwoord. Typ dit als volgende bericht.
Opdracht 5 – Vertalen met nuance
Extra (als je nog energie hebt)
Zelfde truc, ander onderwerp, zo oefen je variatie.
Vragen bij les 2.3
8. Wat merk je meestal als je ChatGPT vraagt om iets in eenvoudige taal uit te leggen?
9. Wat verandert vooral als je een zin “vriendelijk en rustig” laat herschrijven?
10. Waarom is “Noem één idee dat ChatGPT noemt” een goede controle-vraag?
11. Wat gebeurt er meestal als je vraagt: “Kun je dit korter maken, maar wel duidelijk?”
12. Welk onderdeel helpt vaak om de toon vriendelijk te houden in een vertaling?
Les 2.4 – Reflectie: wat werkte voor jou?
Doel: bewust worden van je eigen invloed.
Sta even stil bij wat je net hebt gedaan:
- Welke formulering gaf het beste antwoord?
- Wat gebeurde er toen je extra uitleg gaf?
- Waar moest je bijsturen?
Typ daarna nog één eigen vraag in ChatGPT en voeg bewust toe:
- “Houd het simpel.”
- of “Leg het uit zonder moeilijke woorden.”
Klik hier om ChatGPT in een nieuw tabblad te openen, deze cursuspagina blijft open.
Vragen bij les 2.4
13. Wat leer je vooral door te reflecteren op je prompts?
14. Welke toevoeging maakt je vraag meestal meteen begrijpelijker?
Afsluiting Module 2
Je kunt nu:
- ChatGPT gebruiken op computer, tablet of telefoon
- gesprekken voeren en bijsturen
- ervaren dat jij de regie hebt
In Module 3 ga je leren hoe je slimmer en gerichter vragen stelt, zodat ChatGPT echt als denk- en schrijfpartner gaat werken.